อภิธานศัพท์ภาษิต (อีสาน)


ผญา" หมายถึง ปัญญา, ปรัชญา, ความฉลาด, คำภาษิตที่มีความหมายลึกซึ้ง ผะหยา หรือ ผญา เป็นคำภาษาอีสาน สันนิษฐานกันว่าน่าจะมาจากคำว่า ปรัชญา เพราะภาษาอีสานออกเสียงควบ "ปร" ไปเป็น
เลือกดูโดยใช้ดัชนีคำศัพท์

พิเศษ | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | ทั้งหมด

ความตายนี้แขวนคอทุกบาดย่าง ไผก็แขวนอ้อนต้อน เสมอด้ามดังเดียว

ความตาย ติดตามเหมือนเงาตามตัว ไม่มีผู้ใดหลุดพ้น


บาดย่าง = ทุกย่างก้าว,

คันเจ้าได้ขี่ซ้างกั้งฮ่มสัปทน อย่าได้ลืมคนจนผู้แห่นำตีนซ้าง

ถ้าได้ดิบได้ดีหรือได้เป็นใหญ่แล้วก็อย่าได้ลืมผู้คนรอบข้าง

กั้งฮ่ม = กางร่ม,

จั๊กเดะ

หมายถึง "ไม่รู้ / ไม่ทราบ"

จั๊กแหล่ว

ไม่รู้

นางเอ๊ย คันบ่ได้เห็นหน้า เห็นแต่นากะพออยู่ เห็นแต่สิ่นพาดฮั่ว กะพอได้อุ่นใจ

แม่นางน้อยเอ๋ย แม้นมิได้เห็นหน้า เห็นเพียงที่นาพี่นี้ก็พออยู่ได้ เห็นแต่เพียงผ้าซิ่นใจพี่ก็อุ่นแล้ว

บุญ บุญนี้บ่แหม่นของแบ่งได้ ปันแจกกันแหล่ว บ่อห่อนแยกออกได้ คือไม้ผ่ากลาง

บุญ บุญนี้บ่แหม่นของแบ่งได้ ปันแจกกันแหล่ว บ่อห่อนแยกออกได้ คือไม้ผ่ากลาง
คือจั่งเฮากินข้าว เฮากินเฮาอิ่ม บ่แหม่นไปอิ่มท้อง เขาพุ้นผู้บ่กิน

บุญ ผู้ใดสร้างผู้นั้นได้รับ ไม่สามารถแบ่งปันได้เหมือนสิ่งของ เหมือนข้าวผู้ใดกินผู้นันอิ่ม


บ่แหม่น = ไม่ใช่,

ผญา

คันว่าน้อง มักอ้าย

ฝนตกยังฮู้เอื้อน นอนกลางคืนยังฮู้ตื่น ความทุกข์ยังฮู้เตื้อง มีขึ้นเมื่อลุน

ฝนตกยังซาได้ นอนหลับยังรู้ตื่น ความทุกข์ก็มีโอกาสกลายเป็นสุขในวันข้างหน้า (ถ้าพยายาม)


เอื้อน = หยุด (ฝนซา),

สอยๆ นกแตดแต้ บินข่วมน้ำซี น้ำมูลกะมี คือบ่ไปบินข่วม

บินข่วม = บินข้าม
กะมี = ก็มี
คือบ่ = เหตุอันใดไม่

หลานเอ๊ย - มื้อ - อื่น - จั๊ก - สิเป๋น - จังได๋ - เอามา - แฮไว้ -ล่ะ

หลานเอ๊ย - มื้ออื่น - จั๊ก - สิเป๋น - จังได๋ - เอามา - แฮไว้ -ล่ะ

= คำแปลเป็น ภาษาไทย = :-

หลานเอ๊ย = หลานเอ๊ย

มื้ออื่น = วันพรุ่งนี้

จั๊กยัง = ไม่ทราบ

สิเป๋น = จะเป็น

จังได๋ = ยังไง

เอามา = เอามา

แฮไว้ = กันไว้

ล่ะ = ล่ะ

= หลานเอ๋ยพรุ่งนี้เราไม่ทราบแน่ว่าอะไรจะเกิด เอามาเก็บตุนไว้เป็นดี

เจ้า - เป๋นหยัง - คือ - เทียว - หาบ - ฟืน - หลาย - แถ่ - แม่ตู้

เจ้า - เป๋นหยัง - คื๊อ - เทียว - หาบ - ฟืน - หลาย - แถ่ - แม่ตู้

= คำแปล เป็นภาษาไทย = :-

เจ้า = ท่าน

เป๋นหยัง = เพราะอะไร

คื๊อ = ถึง

เที่ยว = เดิน,ขยัน

หาบ = หาบ

ฟืน = ฟืน

หลาย = หลาย

แถ่ = คำวิเศษณ์ที่ขยายคำก่อนหน้านี้ ในความหมายว่า "ทำไมถึงทำขนาดนั้น....."

แม่ตู้ = ยาย

= ยาย ทำไมขยันหาบฟืนจังอ่ะ ?

เชื้อชาติแฮ้ง เหม็นสาบกันเอง ปูสอนปูให้ย่างตรง ห่อนฤสิทำได้

ตัวอย่างที่เลวหรือจะทำให้ผู้อื่นทำดีได้


แฮ้ง = แร้ง,

โหงย

หมายถึง